Telefon
Menü

Karbon Ayak İzi

Karbon ayak izi, insan eylemlerinin neticesinde oluşan karbon emisyonlarının iklim değişikliğine, kürsel ısınmata ve çevreye verdiği etkiyi ölçmek amacıyla kullanılan bir kavramdır. Daha basitçe söylemek gerekirse, insan faaliyetleri sonucu oluşan sera gazı miktarlarının karbondioksit eşdeğeri cinsinden ifade edilmesidir. Karbon ayak izi, faaliyetlerin sonucu oluşan karbondioksit gazının ton eşdeğer cinsinden ifade edilmesidir. Karbon ayak izi genel anlamda sebeplerine göre iki ayrı kapsama ayrılabilir. Birincil ve ikincil karbon ayak izi olarak karbon ayak izi kavramını incelemek mümkündür. Faaliyetlerin doğrudan sebep olduğu karbon dioksit emisyonlarına Birincil ya da Doğrudan karbon ayak izi denir. Faaliyetlerin sebep olduğu karbon dioksit emisyonlarına ya da eşdeğerlerine ise İkincil ya da dolaylı karbon ayak izi denir. Karbon ayak izi sebeplerini bir kaç örnekle kapsamlarına göre detaylandırabiliri; 

1. Doğrudan (Birincil) Ayak İzi:

  • Evlerde kullanılan enerji (elektrik, doğalgaz vb.)
  • Ulaşım (araç kullanımı, toplu taşıma, uçak seyahatleri vb.)
  • Isıtma ve soğutma
  • Atık yönetimi

2. Dolaylı (İkincil) Ayak İzi:

  • Satın aldığımız ürünlerin üretimi, taşınması ve kullanımıyla oluşan emisyonlar
  • Yediğimiz gıdaların üretimi ve taşınmasıyla oluşan emisyonlar
  • Kullandığımız hizmetlerin (banka, sigorta vb.) dolaylı emisyonları

Bu kavram ele alınırken birincil yani doğrudan ayak izi ve ikincil yani dolaylı ayak izi şeklinde sınıflandırmalar gerçekleştirilmektedir.

Karbon Ayak İzi Tanımı

Karbon Ayak İzi kısa tanımı, sera gazı emisyonlarının toplam ağıtlıklarının, karbondioksit eşdeğeri olarak ifade edilmesidir. 

Karbon ayak izi kavramını ele alırken ile gerekli bağlamı elde etmek için bilmemiz gereken tanımlar vardır. Bazı anahtar terimlerin tanımlarından kısaca bahsetmek gerekir. Karbon ayak izinin sözlük anlamı, bir bireyin, kuruluşun veya ulusun eylemlerinin bir sonucu olarak atmosfere salınan toplam karbondioksit gazı miktarının ölçüsüdür. Genellikle ton CO2e (karbon dioksit eşdeğeri) olarak ölçülür. Karbondioksit ayrıca sera gazları ailesine mensup bir gaz olmasıyla birlikte atmosferde sera gazları ve sera olmayan gazlar olarak ikiye ayrılmaktadır. Atmosferde bulunan gazlarının sadece %0,01' i sera gazlarıdır. Bu derece az oranda bulunan gazlar günümüzde iklim değişikliği ve küresel ısınmaya sebep olabilmektedir. 

Kurumsal Karbon Ayak İzi Hesaplama

Kurumsal karbon ayak izi hesaplama, bir şirketin faaliyetlerinin çevreye olan etkisini ölçmek için kullanılan bir yöntemlerden biridir. Bu hesaplama süreci, şirketin sera gazı emisyonlarını belirlemek ve azaltma stratejileri geliştirmek için temel veriler sağlar. Bu hesaplama, sürdürülebilirlik ve çevresel yönetim uygulamalarının önemli bir parçalarından biridir.

Kurumsal karbon ayak izi geçmiş dönemde sosyal sorumluluk, tedarikçi talepleri ve pazarlama stratejileri çerçevesinde tercih edilen gönüllü bir uygulama olarak öne çıkmaktaydı. Ancak son dönemde, Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), ülkelerin emisyon sınırlama önlemleri, ABD enflasyonla mücadele yasası, iklim değişikliği etkilerinin artık hissedilir olması gibi sebeplerle gönüllü bir uygulama olmaktan zorunlu bir uygulama olmaya dönüşmektedir.

Kurumsal karbon ayak izi, bir kurumun faaliyetleri sonucu oluşan direkt emisyonlarını, enerji kullanımı kaynaklı dolaylı emisyonlarını ve faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere ihtiyaç duyduğu tedarik zinciri faaliyetlerinden oluşan diğer dolaylı emisyonları kapsamaktadır. Kurumsal karbon ayak izi hesaplamalarında en yaygın kullanılan yöntem Green House Gas (GHG) Protokolü metodolojisini temel alarak hazırlanan ISO 14064 standardında belirtilen yöntemdir. Ürün karbon ayak izi hesaplama ise ISO 14067 standardında belirlitelen yöntemlere göre yapılan farklı bir hesaplama metodolojisidir.

Karbon Emisyon Kapsamları Nelerdir:

  • Kapsam 1 Emisyonları:  Direkt Karbon Emisyonları
  • Kapsam 2 Emisyonları:  Enerji Kaynaklı Dolaylı Karbon Emisyonları,
  • Kapsam 3 Emisyonları:  Diğer dolaylı emisyonları kapsamaktadır.

ISO 14064-1 Standardındaki Kategoriler

  • Kategori 1: Doğrudan Sera Gazı Emisyonları
  • Kategori 2: İthal Enerjiden Kaynaklı Dolaylı Sera Gazı Emisyonları
  • Kategori 3: Ulaşımdan kaynaklanan Dolaylı sera gazı emisyonları
  • Kategori 4: Kuruluş tarafından kullanılan ürünlerden kaynaklanan Dolaylı sera gazı emisyonları
  • Kategori 5: Kuruluştaki ürünlerin kullanımıyla ilişkili Dolaylı sera gazı emisyonları
  • Kategori 6: Diğer kaynaklardan Dolaylı sera gazı emisyonları


ISO 14064-1 standardında terimler tanımlanmaktadır. Bu terimler ve tanımların bilinmesi hesaplama süreçlerinde oldukça önem arz etmektedir.

Sera Gazı (GHG): Dünya yüzeyinden, atmosferden ve bulutlardan yayılan kızılötesi radyasyon spektrumunda belirli dalga boylarında radyasyonu emen ve yayan atmosferin hem doğal hem de antropojenik gaz halindeki bileşeni ifade eder.

Sera Gazı Kaynağı: Sera Gazlarının atmosfere salınmasına sebep olan kaynakları ifade eder. Örnek olarak Termik Santraller kullanılabilir.

Sera Gazı Yutağı: Sera Gazlarını atmosferden emerek, uzaklaştıran alanlar olarak tanımlanır. Örnek sera gazı yutağı olarak okyanuslar, ormanlar tanımlanabilir.

Sera Gazı Rezervuarı: Doğal yapısı itibariyle Sera Gazlarını toplama ve depolama kapasitesine sahip atmosfer dışında olan bileşenler olarak tanımlar.

Sera Gazı Emisyonu: Sera Gazlarının kaynağından atmosfere salınımı anlamına gelir. Sera Gazı Emisyonuna en yaygın örnek fosil yakıt kullanan araçların egzozlarından çıkan emisyonlar verilebilir.

Sera Gazı Uzaklaştırma: Sera Gazlarının doğal yada teknoloji yöntemler kullanılarak atmosferden emilmesi, başka bir forma dönüştürülmesi işlemidir. Sera Gazı Uzaklaştırma örneği; sera gazı yakalama fanları ile yakalanan gazların toprak altında depolanarak biokömüre çevrilmesi işlemidir.

Küresel Isınma Potansiyeli (GWP): IPCC tarafından belirlenmiş, sabit zaman aralığında, 1 ton Sera Gazının eş değeri olan Karbon Dioksit cinsinden kütleye dayalı ışıma kuvvet etkisi tanımlama faktörüdür.

Karbondioksit eşdeğeri (CO2e) : Sabit zaman aralığında, 1 ton sera gazının ışıma kuvvetinin karbondioksit ışıma kuvvetine denk gelen etkisidir. Karbon dioksit eşdeğeri, 1 ton sera gazı ile o sera gazının küresel ısınma potansiyelinin çarpılması ile hesaplanmaktadır. Kurumla Karbon ayak izi hesaplamalarında önce bütün sera gazlarının ton cinsinden hesaplamaları yapılıp, Karbon Dioksit Eşdeğerine dönüşümü yapılmalıdır.
 

1 Kg N2O Sera Gazı Emisyonu   298 Kg CO2e eşittir.

1 Kg CH4 Sera Gazı Emisyonu    21 Kg CO2e eşittir.

1 Kg SF6 Sera Gazı Emisyonu 23900 Kg CO2e eşittir.
 

Emisyon Faktörü: Sera gazı faaliyetleri sonucuna, sera gazı emisyonu ile miktarını bulmak için kullanılan katsayı hesaplama faktörlerine denir.

Faaliyet Verisi: Sera gazı faaliyeti sonucu kullanılan miktarıdır. Sera gazı faaliyet verisi örneği; forklift kullanımı sonucu bir yılda 2 ton motorin kullanılması faaliyet verisidir.

Temel Yıl: Sera gazı emisyonlarını ya da azaltımlarını kıyaslama niyetiyle belirlenen yıldır. Temel yıl baz yıl olarak da ifade edilir. Karbon Ayak İzi hesaplamalarının yapıldığı ilk yıl genellik işletmeler tarafından baz yıl olarak seçilir.

Karbon Ayak İzi Hesaplama Örneği

Sizlere karbon ayak izi hesaplama adımlarını daha iyi anlatabilmek için aşağıdaki görseli hazırladık.

Karbon Ayak İzi Hesaplama Adımları

 

Hem karbon ayak izi konusunun ne olduğunu daha iyi anlamak hem de hesaplama işlemlerini tamamlamak bireysel – kurumsal çerçevede bütün paydaşlar açısından bir sorumluluk teşkil etmektedir. Karbon ayak izi ölçme ve kontrol altına alma süreçleri küresel çapta değerli kabul edilen bir konudur. Bu nedenle de hesaplama yöntemlerinin doğru anlaşılması ve hesaplamaların eksiksiz yapılması değerlidir.

Karbon ayak izi ölçme süreçlerinde farklı ve karmaşık yöntemler tercih edilse de en yaygın olanı ISO 14064-1  sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının kuruluş seviyesinde hesaplanmasına ve rapor edilmesine dair kılavuz ve özellikler standardının hesaplama yöntemidir. Bu standard GHG protokolünün hesaplama metodolojisi temel almıştır. Hesaplamanın temel mantığı Emisyon Verisi ile Emisyon Faktörünün çarpılması tekniğidir. 

Hesaplamalar yaparak çevreye verilen zararın titiz bir şekilde ölçülmesi gerektiği kabul görse de hesaplama sonrasında elde edilen değeri ele almak da bir o kadar mühimdir. Karbon ayak izi hesaplamalarında bireysel ve ülkesel anlamda farklılıklar olabileceği bilinirken kişi başına düşen ortalama karbon ayak izi 4 ton kadardır. Türkiye, İtalya ve Almanya gibi ülkelerle birlikte biyokapasite ihtiyacı olan ülkelerdir. Öte yandan Çin, Amerika ve Hindistan en büyük karbon ayak izine sahip ülkeler olarak çevreye ciddi manada zarar vermektedir.

Karbon Ayak İzi Raporu

Karbon ayak izi raporu, bir kuruluşun veya faaliyetin çevreye olan etkisini ölçerek raporlandırıldığı bir araçtır. Bu rapor, kuruluşun sera gazı emisyonlarını, enerji tüketimini ve kaynak kullanımını değerlendirerek karbon ayak izini belirlemektedir. Ayrıca şirketler, kurumlar veya hükümetler tarafından kullanılır ve çevresel sürdürülebilirlik çabalarının bir parçası olarak önemini korumaktadır.

Sizler için hazrlayacağımız karbon ayak izi raporları, çevresel performansı değerlendirmeye yardımcı olurken, aynı zamanda enerji ve kaynak verimliliğini artırmak için stratejik yönergeleri de beraberinde getirecektir. Hazırladığımız bu raporlar, çevresel etkiyi azaltmak için yapılacak iyileştirmeleri tanımlamakla birlikte şirketlerin çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarına da yardımcı olmaktadır.

Ek olarak şunu da belirtmeden geçmeyelim ki karbon ayak izi raporları, kuruluşların çevresel etkilerini anlamalarına, azaltmalarına ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olan önemli bir araçtır. Bu raporlar, toplumun ve çevrenin uzun vadeli refahını korumak için kritik bir rol oynar.

Bu yüzden konuyu üç kapsamda ele alabiliriz;

  1. Kuruluşun doğrudan kontrolündeki emisyonlar (örneğin, tesislerden kaynaklanan emisyonlar)
  2. Kuruluş tarafından satın alınan enerjiden kaynaklanan emisyonlar (örn., elektrik ve ısıtma)
  3. Kuruluşun değer zinciri boyunca dolaylı olarak kaynaklanan emisyonlar (örn., iş seyahatleri, tedarik zinciri)

Bunun yanında sürdürülebilir bir dünya için raporların tek başına yeterli olmadığını ve emisyonları azaltmak için "somut adımlar atılmasının" da son derece önemli olduğunu da belirtmek önemlidir.

Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?

Karbon ayak izi hesaplama sürecinde bir faaliyetin, ürünün veya organizasyonun sera gazı emisyonlarının ölçümü ve değerlendirmesi yapılır. Ayrıca bu emisyonlar, yaşam döngüsü boyunca serbest bırakılan karbon dioksit eşdeğeri ile hesaplanır.
 
Genel bir tanımlama yapacak olursak da insan eylemlerinin sonucunda atmosfere salınan sera gazlarının küresel ısınma potansiyeli katsayıları kullanılarak hesaplanması sürecidir. Karbondioksit salınımının insanlık için büyük bir tehlike oluşturduğu düşünüldüğünde CO2 emisyonu hesaplamaları ile dünyanın zarar görmesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Özellikle küresel ısınma, iklim değişikliği ve doğal hayatın tehlike altında olması gibi unsurlar değerlendirildiğinde karbon ayak izi hesaplama süreci daha da önemli bir konuya dönüşmektedir.
 
Karbon salınımı, karbon emisyonu veya CO2 emisyonu hesaplama diye aramalar yapan kullanıcılarımıza, çeşitli faaliyetlerin veya süreçlerin çevreye yaydığı sera gazı miktarını belirleme sürecidir diyebiliriz. Bu hesaplamalar, bir işletmenin, ürünün veya organizasyonun çevresel etkisini değerlendirmek ve azaltma stratejileri geliştirmek için önemli bir araçtır. Aşağıda sizler için hazırladığımız görselde karbon ayak izi hesaplama adımlarına yakından bakabilirsiniz.

Karbon Ayak İzi Hesaplayan Firmalar

Karbon ayak izi hesaplama firmaları, çevreyi ve yaşamı etkileyen çok önemli konular arasındaki karbon ayak izi hesaplamalarının gerçekleştirilmesinde öne çıkan taraf çevre danışmanlık firmaları olur. Karbon Ayak izi Denetlenmesi ve Karbon ayak İzi Raporlanması gerekli olan kuruluşa dair bütün veriler toplandıktan sonra hesaplama ve raporlama süreçleri gerçekleştirilmektedir. Çevre danışmanlık firmaları, tarafsız ve doğru hesaplamalar yaparak hem mevzuata uygunluğu sağlamak hem de kuruluşun geleceği ile alakalı doğru bir yol haritası çizmesini sağlamak açısından çok değerli bir rol üstlenir. Her kuruluşun güvenilir bir çevre danışmanlık firmalası ile iş birliği yaparak karbon ayak izi hesaplama hizmeti alması önerilir.

İklim değişikliği, tür olarak karşı karşıya olduğumuz en büyük zorluklardan biridir. Son 200 yıldaki insan faaliyetleri, bir çevre felaketinin eşiğinde olduğumuz anlamına geliyor. Yine de hasarı en aza indirmek için yapabileceğimiz şeyler olduğu söylendi. Karbon ayak izinizi azaltmak böyle bir eylemdir. Bunun ne anlama geldiğine ve hangi adımları atabileceğinizi karbon ayak izi nasıl azaltılır adlı içeriğimizde bulabilirsiniz.

Ebülten
E-Bülten Aboneliği
Duyurular ve yeniliklerden haberdar olmak için e-bültenime kayıt olun.
Whatsapp
Instagram