Telefon
Menü

Karbon Ayak İzi Nedir?

Son günlerde yayın organlarına, mail bilgilendirmelerinde, sosyal medyada önümüze oldukça sık çıkan bir konu. Karbon Ayak İzi! Bir çok mecrada, farklı farklı açıklamalar mevcut, bazıları kafa karıştırıcı. Sizler için bu konuyu en basit anlatımla ele almaya çalıştık.

Temel tanımı, birim karbondioksit (CO2) cinsinden ölçülen, sera gazı miktarı açısından insan faaliyetlerinin çevreye verdiği zararın ölçüsüdür. Sera Gazı Nedir sorusunu da yanıtlamamız gerekir. Sera Gazı Nedir yazımıza ulaşmak için tıklayın!

Sera Gazı Emisyonu Nedir?

Sera gazlarının atmosferdeki miktarı sera gazı emisyonunu ifade etmektedir. Sera gazı emisyonları insan faaliyetlerinin etkisiyle de olabilmektedir. Fosil yakıt kullanımı, ormanların tahribatı, sentetik gu?bre kullanımı, endu?striyel prosesler ve hayvancılık sera gazı emisyonunu artıran insan kaynaklı durumlardır. Teknik olmayan tanımı, Dünya’nın üzerinde bir katman oluşturan, yer yüzünden seken ışınların atmosferin dışına çıkmasını engelleyen gazlara verilen isim. Atmosferin dışına çıkmasını engellemesine “Sera Etkisi” deniyor. Bu nedenle de gazların genel edına Sera Gazları denmiştir.Sera gazları, Karbondioksit (CO2), Nitröz Oksit (N2O), Metan (CH4) , Hidroflorür karbonlar (HFCs), Perfloro karbonlar (PFCs), Sülfürhekza florid (SF6) şeklindedir.

Karbon Ayak İzi Envanter Raporu

Sera Gazlarının (Karbon Ayak İzi) Envanteri, kurum ölçeğinde veya seçilen sınırlı bir fonksiyon alanı özelinde uluslararası normlara uygun olarak atmosfere salınan veya absorbe edilen sera gazlarının miktarının teknik bir raporla belirlenmesidir.  Sera Gazı Emisyonu Envanteri, gazların kaynaklarını, miktarlarını ve bu gazların salındığı zaman aralığını içermektedir.   Kurumlar sera gazı emisyonu envanterlerini (veya karbon ayak izlerini) elde ettiklerinde, buna ilişkin azaltma senaryo ve eylem planlarını da yapabilmektedirler. Kurumlar, geleceğe ilişkin iklim değişikliğine uyum senaryo ve tahminlerini oluştururken mutlaka mevcut sera gazı emisyon envanterlerini elde etmelidirler.  Kurumlar için “İklim Değişikliğine Uyum Stratejileri” Sera Gazı Emisyonu Envanteri ile başlamaktadır ve bu envanter uluslararası normlara göre hesaplanmalı ve raporlanmalıdır.
 
Kurumlar özelinde İklim Değişikliğine Uyum Senaryoları ve Eylem Planları için Sera Gazı Emisyonu Envanteri yapılması çalışmaların ilk adımı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu doküman, sera gazı (Green House Gas - GHG) emisyonlarını ölçmek ve raporlamak için gerekli standartları, metodolojiyi ve veri kaynaklarını özetlemektedir. Sera gazı emisyonlarının ölçümü, doğrulanması ve kamuya açıklanması için dokümanın bir temel oluşturması amaçlanmıştır. Ayrıca bu doküman, raporlama yapmak isteyen kurumlara, ilgili standartlara uygun olarak
GHG raporlama süreci boyunca nelere dikkat etmeleri gerektiğini söylemektedir. Sera gazı emisyonlarının hesaplanması için yaygın olarak kabul edilen standartlar ve kılavuzlar şunlardır:

  • GHG Sera Gazı Protokolü - Kurumsal Hesaplama ve Raporlama Standardı
  • ISO14064 - Sera gazları, Bölüm 1: Sera gazı emisyonlarının miktarının belirlenmesi, raporlanması ve azaltılması için kuruluş seviyesinde temel gereklilikleri belirtir.
  • IPCC Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli - Ulusal Sera Gazı Envanterleri İçin Kılavuzlar

ISO 14604 Standart Serisi Nedir?

TS EN ISO 14064-1: Sera gazları – Bölüm 1: Sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının kuruluş seviyesinde hesaplanmasına ve rapor edilmesine dair kılavuz ve özellikler
TS EN ISO 14064-2: Sera gazları – Bölüm 2: Sera gazı emisyon azaltmalarının veya uzaklaştırma iyileştirmelerinin hesaplanma, izlenme ve rapor edilme faaliyetleri için kılavuz ve özellikler.
TS EN ISO 14064-3: Sera gazları – Bölüm 3: Sera gazı beyanlarının onaylanmasına ve doğrulanmasına dair kılavuz ve özellikler
TS EN ISO 14065: Sera gazları – Akreditasyon veya diğer karşılıklı tanıma formlarında kullanmak için sera gazı geçerli kılınması ve doğrulaması yapan kuruluşlar için şartlar.
TS ISO 14066: Sera gazları – Sera gazlarını geçerli kılma takımları ve doğrulama takımları için yetkinlik gereklilikleri

Greenhouse Gas (GHG) Protokol Nedir?

GHG Protokolü Kurumsal Muhasebe ve Raporlama Standardı, bir GHG emisyon envanteri hazırlayan şirketler ve diğer kuruluşlar için gereksinimler ve rehberlik sağlar. Aşağıdaki hedefler göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır:

  • Standartlaştırılmış yaklaşımlar ve ilkeler kullanarak şirketlerin emisyonlarının gerçek ve adil bir hesabını temsil eden bir GHG envanteri hazırlamalarına yardımcı olmak,
  • Bir sera gazı envanteri derleme maliyetlerini basitleştirmek ve azaltmak,
  • İşletmelere sera gazı emisyonlarını yönetmek ve azaltmak için etkili bir strateji oluşturmak
  • Çeşitli şirketler ve sera gazı programları arasında sera gazı muhasebesi ve raporlamasında tutarlılığı ve şeffaflığı artırmak

Modül, işletmelerden, STK'lardan, hükümetlerden ve muhasebe birliklerinden seçilen 350'den fazla önde gelen uzmanın deneyim ve bilgisine dayanmaktadır. Dokuz ülkede 30'dan fazla şirket tarafından yol testine tabi tutulmuştur.

Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?

Kurumsal hesaplama için şirketler ulusal ve uluslararası standartları referans almalıdır. Greenhouse Gas (GHG) Protocol, PAS 2060, ISO 14064 gibi standratlar,  bu konuda genel bir çerçeve çizerken, şirketin faaliyet alanına bağlı olarak sektör, ürün, hizmet veya süreç bazlı standartlar da mevcuttur. Bu düzenlemelerden yola çıkarak bir şirketin;

 

  • Doğrudan ve dolaylı sera gazı emisyonu kaynaklarının belirlenmesi
  • İşletme bünyesinde veya faaliyet alanı sınırları içerisinde atmosferden sera gazı uzaklaştırması yapan fiziksel birim veya proseslerin (sera gazı yutakları) belirlenmesi
  • Sera gazı emisyonlarının hesaplamalarında kullanılacak doğru, tutarlı ve dokümante edilebilen metodolojilerin ve modellerin seçilmesi
  • Kurumsal karbon ayak izi hesaplamalarında dahili veya harici sera gazı faaliyet verileri kullanılacaksa bunların seçilmesi ve gerekçelendirilmesi
  • Sera gazı emisyon ve uzaklaştırmalarıyla ilgili kullanılan faktörlerin belirlenmesi; bunlar arasında, kaynakların ve yutakların tespiti, hesaplama zamanı, süresi, belirsizlik değeri; hedeflenen kullanımıyla uygun olması vb gibi faktörleri sayabiliriz.

Şirket, bu adımlardan sonra sera gazı envanter çalışması yaparak kurumsal karbon ayak izini hesaplayabilir.

Karbon ayak izi konusunda hesaplama ve raporlama yapan şirketler, envanterlerine ayrıca, sera gazı emisyonlarını düşürmek için gerçekleştirdiği faaliyetleri de dahil edebilir. Elde edilen karbon değerinin daha sonrasında doğrulanması gerektiğinden, şirketlerin hesaplamalarında kullandığı tüm ölçüm ekipmanı, sistemi, süreci, teknikleri vs de bakım ve kalibrasyon çalışmaları ile periyodik olarak doğrulaması gerekmektedir. Bu tür çalışmalar da sera gazı envanteri kalite yönetiminin bir parçasıdır.

Tanımları kısaca yaptık, şimdi sıra Karbon Ayak İzi Hesaplaması Nasıl Yapılır? sorusunda. İşletmenizde tüm faaliyetleriniz sonucunda oluşan, yukarıda belirttiğimiz sera gazlarının miktarı yıllık olarak tespit edilir. Tüm faaliyetlerimiz tanımı önemli, yani sadece üretim faaliyetleri değil, personelin ulaşım hizmetlerinden tutun da yemekhanede yapılan faaliyetlere, yöneticilerin seyahatlerinden, konakladıkları otele, işletmeyi ısıtmak ve soğutmak için kullanılan enerjiden, makineleri ısıtmak ve soğutmak için kullanılan enerjiye kadar.

Örnek olarak işletmemizde bir sera gazı araştırması yaptık ve şu sonuçları elde ettik.

Nitröz Oksit (N2O) = 0
Metan (CH4) = 12 m3
Hidroflorür karbonlar (HFCs)= 6 m3
Perfloro karbonlar (PFCs) = 0
Sülfürhekza florid (SF6) = 3 m3

Elde edilen her sera gazı miktarını, Ton KarbonDioksit tCO2 cinsine çevirip, toplamamız gerekiyor.

Karbon Ayak İzi ( t CO2) = N2O + CH4 + HFCs +PFCs + SF6 = Toplam CO2 miktarı.

Kısaca tanımlamak gerekirse, varsa faaliyetleriniz sonucu ortaya çıkan ser gazları, öncelikle bunları tespit edip, miktarlarını belirlememiz gerekiyor. Miktarlarını belirledikten sonra birim çevirme araçlarından faydalanıp, hepsinin ağırlığını CO2 cinsine çevirmemiz gerekiyor.

Peki sera gazı dışındaki tüketimleri nasıl belirleyeceğiz. Örneğin tüketilen elektrik miktarları, yakılan yakıtlar, kullanılan doğalgazlar. Bu sorunun cevabı aşağıdaki formülde:

Karbon Ayak İzi ( t CO2) = Tüketim Verisi x Emisyon Faktörü

Karbon Ayak İzi Hesaplama Örnek

Karbon Ayak İzi ( t CO2) = 1 m3 Doğalgaz. x Emisyon Faktörü = 2,18 kg CO2
Karbon Ayak İzi ( t CO2) = 1 ton Kömür x Emisyon Faktörü = 2.930,00 kg CO2
Karbon Ayak İzi ( t CO2) = 200 kwH Elektrik x Emisyon Faktörü = 172,00 kg CO2

Toplam Karbon Ayak İzi ( t CO2) =2,18 kg + 2930 kg + 172 kg= 3,104 Ton CO2

Sera Gazlarından ve Tüketimlerden elde ettiğimiz t CO2 miktarlarını topladığımızda yıllık toplam KARBON AYAK İZİ miktarımızı hesaplamış oluyoruz.Bu verilerin bir işletme için hesaplanması düşünüldüğünde oldukça karmaşık veriler, hesaplamalar, katsayılar devreye girmekte. Bu konuda çeşitli eğitimler ve danışmanlık veren kuruluşlar mevcut.

Karbon Ayak İzi Neden Hesaplanır?

Yaban hayatı koruma büyük ölçüde belirli hava koşullarına ve bitki örtüsüne bağlıdır. Ancak iklim değişikliği, bitki örtüsünde kaymalara yol açmıştır. Bu doğrultuda giderek değişen sıcaklık ve hava durumu modelleri, çeşitli vahşi yaşam türlerini yok olma tehlikesiyle karşı karşıya getirmektedir. Örneğin, göçmen kuşlar gidecekleri yere vardıklarında bitkilerin ya hiç çiçek açmadığını ya da çok erken çiçek açtığını görürler. Bu faktörler açlığa ve nihayetinde neslinin tükenmesine neden olur. Benzer şekilde, kutup ayılarının avlanma alanları da Kuzey Kutbu'ndaki buzulların erimesi nedeniyle yok oluyor. Nature Conservancy tarafından yapılan bir araştırmaya göre, iklim değişikliği mevcut hızla artmaya devam ederse, önümüzdeki 40 yıl içinde dünyadaki türlerin en az dörtte birinin neslinin tükenmesi bekleniyor.

Artan karbon ayak izleri, çevre ve vahşi yaşamın yanı sıra insan sağlığını, özellikle de hijyenik olmayan ve kuraklığa eğilimli alanlarda yaşayan çocukları etkileyebilmektedir. İklim değişikliği ve kuraklık, gıda ürünlerinin büyümesini engellemektedir. Bu da mahsulün bulunmamasına ve yetersiz beslenmenin artmasına neden olmaktadır. Ayrıca, kuraklıklar ishalli hastalıklara neden olur ve güvenli içme suyuna erişimi tehlikeye atar. Ek olarak, çoğu şehirdeki tehlikeye atılmış hava kalitesi endeksi, astım, bronşit ve alerji gibi solunum sorunlarından mustarip insanların sayısında artışa yol açmıştır.

Karbon ayak izini azaltmanın önemi, ekonomi için önemli bir tehdit oluşturmasına da bağlanabilmektedir. Birçok çalışma, iklim değişikliğinin tarımsal ve doğal kaynaklar için topraklarına bağımlı olan ülkeleri etkilediğini göstermiştir. Örneğin, Hindistan'da çiftlikler mahsul veriminin düştüğüne tanık olmuştur. Benzer şekilde, ABD'nin Maine kentindeki ünlü New England ıstakoz endüstrisi, artan karbon ayak izi ve yakalama oranlarının düşmesi nedeniyle tehdit altındadır.

Karbon ayak izi neden hesaplanır sorsunun bir çok cevabı olabilir. Bu sebeplerin başlıcaları aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

  1. Çevre Kanunu Sera Gazlarının İzlenmesi Yönetmeliği gereğince 20 MW geçen işletmelerden Sera Gazı Emisyon Envanterinin istenmesi,
  2. Kurumsal sosyal sorumluluk kapsamında, işletmelerin iklim değişikliğine ve küresel ısınmaya olan etkilerini ölçmek ve bu etkileri azaltmak istemesi,
  3. Müşteri veya yatırımcı talepleri olarak, çalışma şartlarında ya da tedarikçi sözleşmelerinde karbon ayak izi hesaplama şartının bulunması,
  4. Pazarlama ve Marka İmajı olarak yeşil dönüşümü ve iklim etkisini ön plana çıkarmak isteyen işletmelerin, düşük karbon emisyonlarını ön plana çıkarmak istemesi,
  5. Sera Gazı Emisyon Azaltımı, yasal zorunluluk ya da müşteri talebi nedeniyle kurumsal karbon ayak izini azaltma planlamasının bulunması,
  6. Emisyon Ticaret Sistemi dahilinde yer alan işletmelerin karbon tahsisatlarının üzerine çıkmak istememsi şeklinde sıralanabilir.
İlginizi Çekebilecek Diğer Bloglar
  • Yeşil Liman Nedir?
    Yeşil liman, çevresel etkilerini azaltmak için önlemler alan limanlardır. Önlemler, enerji verimliliğini artırmak ve çevresel kirliliği azaltma içerir.
    29 Aralık 2023
  • Gönüllü Karbon Piyasası Nedir
    Gönüllü Karbon Piyasası, sivil toplum kuruluşları tarafından standartlar doğrultusunda gönüllü karbon kredileri alış ve satışının yapıldığı platformlardır.
    5 Aralık 2023
  • EFRAG Nedir?
    Avrupa Finansal Raporlama Danışma Grubu (EFRAG), Avrupa Birliği'nde finansal raporlama ve sürdürülebilirlik standartlarının geliştirilmesinde önemlidir
    26 Şubat 2024
Ebülten
E-Bülten Aboneliği
Duyurular ve yeniliklerden haberdar olmak için e-bültenime kayıt olun.
Whatsapp
Instagram