Telefon
Menü

Karbon Ayak İzi Nasıl Azaltılır ?

Karbon Ayak İzi, fosil yakıtlarınk kullanımının azaltılması, enerji verimliliği ve kaynakların yeniden kullanımı ile azaltılır. Karbon ayak izi azaltımı için kısaca dekarbonizasyon ve karbon dengeleme uygulamaları uygulanmalıdır. Karbon ayak izi azaltımı için işletmelerde enerji verimliliği çalışmaları ile enerji tüketiminin azaltılması, yenilenebilir enerji kullanımı, nakliyelerin optimizasyonu, elektrikli araç kullanımı, döngüsel ekonomi uygulamaları ve geri dönüştürülmüş hammadde kullanılması gibi yöntemler ile karbon ayak izi azaltılır. Karbon ayak izi azaltmak, günümüzde işletmeler için en önemli hedeflerden biri haline gelmiştir. Karbon emisyonu düşük olan işletmeler günümüzde ve yakın gelecekte rakiplerinden önde olacaklar. Artan küresel ısınma ile mücadele yaklaşımları karbon ayak izi azaltmanın önemini her geçen gün arttırmaktadır.

Karbon ayak izi nasıl azaltılır, sorusuna daha iyi yanıt verebilmek için, karbon ayak izi tanımını yapmak gerekmektedir. Karbon ayak izi, insan eylemleri sonucunda üretilen sera gazlarının karbondioksit eşdeğeri olarak ton cinsinden toplam miktarıdır. İnsan başına hesaplanabilen karbon ayak izi, küresel olarak insan başına ortalama 4 tonluk bir yıllık veriye sahiptir. Küresel ısınmanın önüne geçebilmek için 2050 yılına kadar bu ortalamanın 2 tonun altına düşmesi gerekmektedir. Karbon ayak izi azaltımı işletmeler ve hükümetler için oldukça önemli hale gelmiştir. Paris Protokolü kapsamında ülkeler, yeryüzünün 2.0 derecenin altında ısınma hedefinin gerçkelşetirilmesi için Ulusal Katkı Beyanlarını sunmuşlardır. Ulusal katkı beyanları gereği ülkeler Net Sıfır Karbon (Karbon Nötr) olacakları yıllar Birleşmiş Milletlere taahüt etmişlerdir.

Sera Gazı Sınırlama ekonomilerinin sayısının hergeçen gün artması ise işletmeler Yeşil Dönüşüm süreçlerine hız vermişlerdir. Ülkeler mevcut sanayilerinin Yeşil Sanayi olmalı için ardı ardına sanayide yeşil dönüşüm destekleri açıklamaktadır. İşletmelerin yeşil dönüşüm süreçlerinin temelinde karbon ayak izi miktarlarının (karbon emisyonlarının) azaltılamsı yer almaktadır. Karbon ayak izi, bireylerin ve kuruluşların çevresel etkilerini anlamalarına ve azaltmalarına yardımcı olması açısından büyük bir önem taşır. İzlemenin temel amacı, sera gazı emisyonlarını azaltmak için stratejiler geliştirmek ve uygulamak için bir temel oluşturmaktır. Bu, enerji tüketimini azaltmak, sürdürülebilir ulaşımı teşvik etmek, enerji verimliliğini artırmak ve çevre dostu ürünler ve süreçler kullanmak gibi çeşitli yöntemleri içerebilir.

Karbon Ayak İzi Azaltma

Karbon Ayak İzi Azaltma, basit tanımı ile ülkelerin, şehirlerin, şirketlerin ve insanların sebep oldukları sera gazı emisyonlarını azaltması olarak tanımlanabilir. Ülkelerden işletmelere, organizasyonlardan bireylere, tüm kesimler karbon ayak izi azaltma sürecine destek verebilirler. Yazımızın ana hedefi gereği, bu makalede işletmelerin kuruluşların fabrikaların karbon ayak izi azaltma süreçlerine odaklanacağız.

Karbon ayak izinin çevreye oldukça olumsuz etkileri bulunur. İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin ana nedeni ortaya çıkana karbondioksit gazlarıdır. Her şeyin iç içe olduğu bir ekosistemin parçalarından biri olduğumuz için eylemlerimiz gezegeni ve onun üzerindeki geleceğimizi etkileyen bir neden-sonuç zincirini mümkün kılar. Bu nedenle karbon ayak izi etkileri araştırılırken kişisel eylemler mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Atmosfere salınan sera gazlarının oranının artması, küresel ısınma, deniz seviyelerinin yükselmesi, aşırı hava koşulları ve doğal yaşam alanlarının tahribatı gibi olumsuz çevresel etkilere yol açar. Tüm bu etkiler, küresel çapta önemli bir mesele haline gelmiştir. Bu izin azaltılması ile birlikte hem çevresel hem de ekonomik faydalarla birlikte gezegenimizin ve gelecek nesillerin sağlığı için kritik bir adım atılmış olur.

Karbon Ayak İzi Neden Azaltılmalıdır?

Dünyamız, 1950 yılından sonra küresel ısınma etkisi altına girmeye başlamıştır. Yeryüzünün okyanuslar, ağaçlar, toprak, bitkiler gibi organlarıyla karbon gazını yakalama, depolama ve temizleme yeteneği bulunmaktadır. Bu yetenek iklimin doğal dengesinde kalması için önemlidir. Son 800 bin yılın karbon dioksit artışları incelendiğinde, karbon dioksit gazı miktarının hiçbirazaman 1950 yılındaki seviyeye ulşamadığı görülmektedir. Karbon Gazının artmasındaki temel sebep, insan faaliyetleridir. İnsanların özellikle enerji amaçlı olarak fosil yakıt kullanımı sonucunda atmosfere salınana karbondioksit gazı artık yeryüzünün karbon gazını yakalama, depolama ve temizleme kabiliyetini aşmıştır.

Bu aşım sonucunda her yıl atmosfere salınana karbon gazının %44 ü atmosferde asılı olarak birikmeye devam etmektedir. Bu birikme ise, sera gazı tabakasının kalınlaşmasına sebep olmaktadır. Olması gereken seviyeden daha fazla kalınlaşan sera gazı tabakası, yer yüzünden sekip atmosferi terk etmesi gereken ısının, tekrar yer yüzüne dönmesine sebep olmaktadır. Bu durumu ise teknik anlamda küresel ısınma denmektedir. Küresel ısınmanın boyutunun artması ile yeryüzü yakın zamanda canlıların yaşaması için uygun ortam olmaktan çıkacaktır. Temel olarak bu sebeple, yeryüzünün canlılar için yaşanabilir olmaya devam etmesi için Karbon Ayak İzi Azaltılmalıdır.

Karbon Ayak İzi Azaltma Yöntemleri Nelerdir?

Karbon Ayak İzi Azaltma yöntemleri ülkeler, şehirler, işletmeler ve bireyler için değişkenlik göstermektedir. İşletmeler için Karbon Ayak İzi Azaltma Yöntemleri, yine işletmelerin türlerine göre değişkenlik gösterecektir. Ancak temel olarak karbon ayak izi azaltma yöntemlerinden bahsetmek mümkün. Temel manada karbon ayak izi azaltma yöntemleri ; enerji tüketiminin en verimli hale getirilmesi, enerji tedariğinin yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanması, hammadde kullanımının mümkün olan en üst seviyede geri dönüştürülmüş kaynaklardan temin edilmesi, döngüsel ekonomi uygulamaları, ulaşım ve transportların optimize edilmesi, karayolundan daha çok demir yolu ve deniz yolunun tercih edilmesi, elektrikli araçların kullanılması, satılan ürünlerin geri dönüşüme imkan verecek şekilde tasarlanması olarak sıralanabilir.

Bir işletme karbon ayak izi azaltma planına başlamadan önce mevcut durumun analiz etmesi amacıyla sebep olduğu karbon ayak izini raporlaması gerekir. İşletmenin sebep olduğu karbon gazı miktarını, sebep olduğu alanlara göre belirlemesi, azaltım planınının doğru yapılmasına olanak verecektir. Günümüzde en geçerli olan karbon ayak izi raporlama yöntemi Green House Gas Protokol ile belirlenmiştir.

Uluslararası Standart Organizasyonu (ISO) bu protokolü temel alarak, ISO 14064-1 standardını yayınlamıştır. Bu standarda göre yapılan karbon ayak izi raporlamaları en doğru ve en detaylı karbon gazı miktarlarını işletmelerin raporlamasına olanak sağlamaktadır. Aynı şekilde ISO 14064-2 standardı işletmelerin sera gazı emisyonlarını (karbon ayak izi) azaltmalarına referans olarak yayınlanmış standarttır. Bir şirketin, karbon ayak izi azaltma hedefine ulaşması için izlemesi gereken adımların başında sebep olduğu Kurumsal Karbon Ayak İzi miktarını ölçmesi ve raporlamasıdır. Bu raporun sonucunda göre karbon ayak izi azaltma planlamasını yapmalıdır.

Karbon Ayak İzi Azaltma Yöntemleri, temelde dört farklı yöntemden oluşmaktadır. Karbon Ayak İzi Azaltma Yöntemleri sırasıyla aşağıdaki gibidir; 

  1. Karbon Emisyonu Oluşumunun Engellenmesi ile Karbon Ayak İzi Azaltılması
  2. Karbon Uzaklaştırma (Carbon Removal) CDR Yöntemi ile Karbon Ayak İzi Azaltılması
  3. Karbon Yakalama (Carbon Capture) ve Karbon Depolama (Carbon Storage) Yöntemi ile Karbon Ayak İzi Azaltılması
  4. Karbon Dengeleme (Carbon Offsetleme) ile Karbon Ayak İzinin Azaltılması

Karbon Ayak İzi Azaltma Yöntemleri arasından en çok tercih edilen karbon emisyonlarının oluşumunun engellenmesi ile azaltılmasıdır. Ancak işletmeler için karbon emisyonlarının oluşumunun engellenemediği durumlar mevcuttur. Bu durumlara hammadde kaynaklı karbon emisyonları, ulaşım kaynaklı karbon emisyonları, toprak kullanımı kaynaklı karbon emisyonları örnek olarak verilebilir. Karbon emisyonlarının oluşumunun engellenmesi ile azaltılmasının tamamlanmasının ardından uygulanabilecek yöntemlerin başında Karbon Yakalam (Carbon Capture) ve Depolama yöntemi gelmektedir. Ancak bu yöntem henüz teknoloji aşamasında olması sebebiyle oldukça pahalıdır. Bir ton karbondioksit in yakalnaması ve depolanması maliyeti ortalama 300 Euro / Ton Co2e seviyelerindedir. Özellikle yeşil çelik sektörünün çok ilglilendiği bir yöntem olan KArbon Yakalama teknolojilerinin henüz ticarileşmemesi, sera gazı emisyonlarının azaltılması gerekliliği için kötü durumlardan biridir. 

Konunu uzmanlarının en çok onaylamadığı yöntem ise Karbon Dengeleme yöntemidir. Karbon dengeleme yöntemi özellikle 2022 yılı itibariyle ingiliz basının hedefi haline gelmiştir. Karbon Ticareti ile para aklama yapıldığı iddiaları yayılmışıtır. Karbon ticareti ile karbon nötr hale gelinmesini yeşil yıkama (green washing) uygulamalarından biri olarak tanımlamıştır. Karbon dengeleme basit olarak işletmelerin sebep oldukları karbon emisyonlarına denk gelecek miktarda karbon kredisi alarak emisyonlarını sıfırlama anlamına gelmektedir.

Karbon Ayak İzi Hesaplama ile Azaltma: İşletmeler ve organizasyonlar genellikle sektörlerine özgü hesaplama yöntemleri kullanırlar. Sektöründe önemli yeri olan bir şirketin karbon ayak izi, onun çevre üzerindeki etkisinin önemli bir ölçüsüdür. Sera gazı protokolü, karbon ayak izi ölçümü ve raporlaması için küresel bir kurumsal standarttır. Bir şirketin ürettiği Sera gazı (GHG) emisyonlarının ölçümünü, yönetimini ve raporlanmasını standartlaştırır. Sera gazı protokolü, Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) ve Dünya Sürdürülebilir Kalkınma İş Konseyi (WBCSD) tarafından ortaklaşa oluşturulmuş ortak bir protokoldür. Şirketler karbon ayak izi hesaplaması yapmak için Kapsam1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 emisyonlarını kullanırlar.

  • Kapsam 1 Karbon Ayak İzi Miktarını Azaltma: bir kuruluşun kontrol ettiği veya sahip olduğu faaliyetlerden kaynaklanan, doğrudan havaya salınan emisyonları temsil eder. Motorlu taşıtlar gibi şirketin sahip olduğu mobil kaynaklardan kaynaklanan emisyonlar, fosil yakıt yakan kazan, fırın veya jeneratörlerden kaynaklanan emisyonlar ve endüstriyel proseslerden kaynaklanan emisyonlar bu sınıfa girer.
  • Kapsam 2 Karbon Ayak İzi Miktarını Azaltma: Satın alınan enerjinin tüketimiyle ilişkili emisyonları temsil eder. Doğrudan şirkette üretilmeyen ancak şirketin faaliyetlerinin sonucu olan emisyonlar ve doğrudan şirket tarafından kontrol edilmeyen ancak şirketin büyüklükleri üzerinde önemli etkisi olan kaynaklardan kaynaklanan emisyonlar bu sınıfa girer.
  • Kapsam 3 emisyonları, şirketin kontrolü veya mülkiyeti dışında kalan şirket dışı faaliyetlerden kaynaklı olan emisyonlardır. Scope 2’de sınıflandırılmayan emisyonlar, iş seyahatleri, atık imhası, malzemenin üçüncü bir tarafça satın alınması ve taşınması gibi faaliyetler bu kapsama girer. Scope 3, en geniş ve en az kesin olarak tanımlanmış kategori olarak bilinir.
  • İzleme ve Veri Toplama: Karbon ayak izi hesaplamasında veri toplama ve okuma çok önemlidir. Tüm emisyonlar sınıflandırılmalı ve değerlendirilmelidir. Bu veriler, enerji tüketimi, yakıt kullanımı, atık yönetimi ve tedarik zinciri gibi çeşitli kaynaklardan gelir.
  • Top-Down Yaklaşımı: Top-Down yaklaşımı ülke veya bölge çapında sera gazı emisyonlarını hesaplayarak farklı organizasyonların karbon ayak izini belirler. Bu yöntem genellikle daha büyük organizasyonlar için kullanılır.
  • Bağımsız Doğrulama: Bazı büyük firmalar, karbon ayak izini bağımsız bir üçüncü taraf tarafından doğrulatma sürecini benimsemek isteyebilirler. Bu, hesaplamaların daha güvenilir ve şeffaf olmasına yardımcı olabilir.

Karbon Ayak İzi Azaltma İçin Neler Yapılmalıdır?

Karbon ayak izini azaltmanın pek çok faydası vardır. Her dünya vatandaşı, sosyal sorumluluklarını yerine getirerek çevreyi daha yaşanılabilir bir hâle getirebilir. Genel olarak karbon ayak izi azaltmanın faydaları şunlardır:

  • Karbon ayak izini azaltmak, sera gazı emisyonlarını düşürerek iklim değişikliğini önlemeye yardımcı olur.
  • Enerji tüketimini düşürür ve enerji dolayısı ile oluşan maliyetleri azaltarak bireysel ve toplumsal düzeyde tasarruf sağlar.
  • Karbon azaltma çabaları, yeşil enerji ve sürdürülebilir teknolojilerin gelişimini teşvik eder, böylece iş fırsatları yaratır.
  • Daha düşük karbon emisyonları, şehirlerde temiz ve sağlıklı yaşam alanları oluşturmaya yardımcı olur. Yeşil alan oranının artması, bisiklet yollarının yapımı ve trafik oranının azaltılması insanları daha aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürmek için teşvik eder.
  • Fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltmak enerji güvenliğini artırır. Bu da uluslararası kaynaklara olan güveni azaltır.
İlginizi Çekebilecek Diğer Bloglar
  •  Küresel Isınma Nedir?
    Küresel ısınma, Dünya'nın ortalama yüzey sıcaklığının olağan üstü artışına denir. Temel sebebi antropojenik sera gazı emisyonlarındaki artıştır.
    1 Ocak 2024
  • Yeşil Dönüşüm Uzmanı Nedir?
    CASEM Sürdürülebilirlik Danışmanlık Hizmetleri, kapsamında geniş çapta profesyonel Yeşil Dönüşüm Uzmanı Danışmanlık hizmetleri aktif olarak sunar.
    22 Ekim 2023
  • Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları-ESRS
    ESRS, şirketlere sürdürülebilirlik hedefleri belirleme göstergelerini kullanma zorunluluğu getiren Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarıdır.
    26 Ocak 2024
Ebülten
E-Bülten Aboneliği
Duyurular ve yeniliklerden haberdar olmak için e-bültenime kayıt olun.
Whatsapp
Instagram